Regulamin mówi, że uczestnik otrzymuje informację przed zajęciami, a rozmówca twierdzi, że jej nie miał. Nie rozstrzygaj od razu, że dokument jest fikcją albo osoba się myli. Najpierw sprawdź, czy oba źródła opisują ten sam okres, sytuację i znaczenie informacji.
Dokument może określać zasadę, a wywiad przedstawiać doświadczenie. To nie są automatycznie sprzeczne odpowiedzi na identyczne pytanie. Twoim zadaniem jest pokazać relację między nimi i granicę ustalenia, zamiast wygładzać różnicę w jeden pewny wniosek.
Zapisz osobno, co każde źródło pozwala stwierdzić
Przy dokumencie zanotuj autora lub instytucję, rodzaj, wersję, datę i funkcję. Czy opisuje obowiązującą procedurę, plan, podsumowanie czy informację dla odbiorcy? Nie przypisuj mu automatycznie roli dowodu rzeczywistego wykonania każdego zapisu.
Przy wywiadzie zapisz temat pytania, sytuację, której dotyczy relacja, i lokalizację w materiale. Odróżnij własne doświadczenie rozmówcy, jego ocenę oraz informację uzyskaną od innych. Jedno zdanie może zawierać te trzy poziomy.
Crowe i współautorzy omawiają korzystanie z wielu źródeł w studium przypadku i znaczenie kontekstu interpretacji [1]. Nie oznacza to, że kolejne źródło musi potwierdzić poprzednie. Rozbieżność wymaga analizy, a nie samego odnotowania słowa „triangulacja”.
Sprawdź wspólną jednostkę porównania
- Czas: czy relacja dotyczy okresu obowiązywania tej wersji dokumentu?
- Zakres: czy dokument obejmuje daną jednostkę, rodzaj zajęć i odbiorcę?
- Czynność: czy „wysłano”, „udostępniono” i „otrzymano” oznaczają tutaj to samo?
- Perspektywa: czy porównujesz formalną zasadę z doświadczeniem, czy dwa opisy tego samego zdarzenia?
- Podstawa: co w obu źródłach jest bezpośrednio przedstawione, a co dopiero wnioskujesz?
To autorska lista kontrolna. Nie daje wyniku bez materiału. Jeżeli nie masz właściwej wersji dokumentu albo otoczenia wypowiedzi, nazwij brak. Nie przypisuj różnicy błędowi pamięci lub złej woli bez uzasadnienia.
Ćwiczenie: informacja o zapisach na zajęcia
Autorski zestaw do nauki interpretacji. Nie opisuje rzeczywistej instytucji ani przeprowadzonych wywiadów. Materiał ćwiczenia obejmuje zapis zasady „informację o zapisach udostępnia się w portalu” oraz wypowiedź „nie dostałam wiadomości z terminem zapisów”. Nie ma potwierdzenia wysyłki, logów odczytu ani innych danych.
Wadliwy wniosek brzmi: „Instytucja nie przekazała informacji, choć regulamin to nakazywał”. W tym ćwiczeniu dokument mówi o udostępnieniu w portalu, a wypowiedź o wiadomości. Najpierw trzeba rozpoznać różnicę kanałów i oczekiwań.
- Odtwórz znaczenie zapisu. Co dokładnie rozumiemy przez udostępnienie i gdzie określono jego warunki? Nie dopisuj obowiązku indywidualnej wiadomości, którego fragment nie zawiera.
- Odczytaj relację osoby. Czy mówi o braku wiadomości, braku wiedzy o terminie czy braku dostępu do portalu? Potrzebne jest otoczenie wypowiedzi, nie domysł.
- Sprawdź czas. Czy oba materiały dotyczą tego samego naboru i wersji zasad? Bez tego porównanie może być pozorne.
- Nazwij możliwą relację. Materiały mogą wskazywać różnicę między formalnym kanałem publikacji a oczekiwanym sposobem otrzymania informacji. To hipoteza interpretacyjna do sprawdzenia, nie gotowy wynik o przyczynie.
- Zachowaj granicę. Z samego zestawu nie wynika, czy informację faktycznie opublikowano ani czy uczestniczka mogła ją odczytać.
Możliwy zapis po redakcji: „Fragmenty odnoszą się do różnych czynności: dokument określa publikację w portalu, a wypowiedź dotyczy otrzymania wiadomości. Bez dalszego kontekstu nie można potraktować ich jako dwóch sprzecznych opisów wykonania tej samej czynności”. W prawdziwej magisterce podajesz identyfikację źródeł oraz własne ustalenie po kontroli.
Nie zamieniaj zgodności w dowód pełnego obrazu
Gdy dokument i rozmówca mówią podobnie, nadal sprawdź, czy są niezależnymi podstawami. Osoba mogła odtwarzać treść tego samego dokumentu. Zgodność nie musi dostarczać informacji o rzeczywistym wykonaniu zasady.
Nie licz też kilku stron tego samego regulaminu jako kilku niezależnych potwierdzeń. Ustal pochodzenie materiałów i ich funkcję. Inny format pliku nie tworzy odrębnego źródła informacji.
W analizie można pokazać zgodność na jednym poziomie i różnicę na innym. Przykładowo wspólne jest istnienie formalnego kanału, a otwarte pozostaje to, czy był dostępny i zrozumiały dla odbiorcy. Zapisz te poziomy osobno, zamiast wybierać jedną etykietę „zgodne” lub „sprzeczne”.
Wykorzystaj rozbieżność jako pytanie, jeśli materiał na to pozwala
Przed dalszym zbieraniem danych oceń, jakiej informacji brakuje i czy możesz ją uzyskać zgodnie z projektem. Możliwe są dodatkowy dokument, doprecyzowanie okresu lub uzasadnione pytanie pogłębiające. Nie dopisuj po zakończeniu rozmowy odpowiedzi, która wydaje się oczywista.
Jeżeli uzupełnienie nie jest możliwe, opisz nierozstrzygnięty punkt i jego konsekwencję. Brak dostępu do logów nie dowodzi, że informacja nie została opublikowana. Brak wzmianki w wywiadzie nie dowodzi, że dana czynność nigdy nie wystąpiła.
Zredaguj wynik wokół relacji źródeł
Nie twórz dwóch osobnych streszczeń zakończonych zdaniem „występują pewne różnice”. W jednym fragmencie nazwij problem, pokaż potrzebny zapis dokumentu i relację rozmówcy, następnie wyjaśnij wspólny zakres oraz różnicę. Na końcu określ, co ustalono, a czego nie.
Jeżeli trudność wynika ze zmiennego znaczenia pojęcia, pomocny będzie poradnik „To samo pojęcie, różne znaczenia w magisterce: uporządkuj definicje w gotowej pracy”. Jeśli interpretacja nadal powtarza tylko materiał, sprawdź poradnik „Dyskusja wyników powtarza tabele: jak poprawić rozdział magisterki”. Sama poprawa języka nie rozstrzygnie, który dokument dotyczy analizowanego okresu.
Gdy czas i czynność rzeczywiście są zgodne, zachowaj rozbieżność
Może się okazać, że po sprawdzeniu oba materiały dotyczą tej samej czynności i okresu. Wtedy nie nazywaj różnicy jedynie problemem terminologii. Pokaż, co dokument deklaruje, co relacjonuje osoba i czy istnieje informacja pozwalająca ocenić wykonanie działania.
W ćwiczeniu o zapisach byłaby to inna sytuacja niż różnica między portalem a wiadomością. Gdy dokument faktycznie nakazywałby określony kontakt, a wypowiedź dotyczyła braku właśnie tego kontaktu, trzeba byłoby zachować ten punkt porównania. Nadal nie wolno wywnioskować z jednej relacji sposobu działania wobec wszystkich odbiorców.
Przygotuj trzy zdania robocze: wspólna podstawa porównania, dokładna różnica i zakres nierozstrzygnięcia. Nie dopisuj przyczyny, jeżeli materiał jej nie obejmuje. Możliwe błędy wykonania, różnice dostępu i inne wyjaśnienia wymagają przesłanek, a nie samego przypuszczenia.
Sprawdź też, czy charakter relacji ma znaczenie: osoba mówi o własnym doświadczeniu czy ocenia sytuację innych? Cytat o drugim rodzaju nie powinien stać się bezpośrednim dowodem pierwszego. W gotowym akapicie zachowaj tę perspektywę, aby czytelnik mógł ocenić zakres porównania bez powrotu do Twoich prywatnych notatek.
Zachowaj ślad decyzji do dalszej kontroli
Przy ważnym porównaniu zapisz wersję dokumentu, lokalizację wypowiedzi, wynik kontroli czasu i zakresu oraz otwartą kwestię. Nie potrzebujesz nowej rozbudowanej bazy: wystarczy dokumentacja pozwalająca wrócić do podstawy akapitu.
Czy można opracować część badawczą na gotowych wynikach?
Tak, jeśli wyniki można powiązać z rzeczywistym materiałem i procedurą. Ustalamy, czy potrzebujesz samego tekstu, weryfikacji analizy czy także jej uzupełnienia.
Czy opracowujecie także wyniki wywiadów?
Tak, po ocenie materiału i uzgodnieniu zakresu. Możemy opracować kategorie i opis na podstawie rzeczywistych transkrypcji albo uporządkować istniejącą analizę.
Czy różne wyniki publikacji zawsze oznaczają sprzeczność?
Nie. Mogą dotyczyć innych pojęć, grup, warunków lub sposobów pomiaru. Najpierw sprawdź, co rzeczywiście badano i jakie informacje uzyskano. Dopiero potem oceń zgodność wyników oraz granice ich porównania.
Bibliografia i zakres wykorzystania
- Crowe S., Cresswell K., Robertson A., Huby G., Avery A., Sheikh A. (2011). The case study approach. BMC Medical Research Methodology, 11, 100. DOI: 10.1186/1471-2288-11-100. URL: https://link.springer.com/article/10.1186/1471-2288-11-100
