W teorii opisujesz zaangażowanie, w ankiecie pytasz o uczestnictwo, a w zakończeniu piszesz o motywacji. Podobne słowa mogą w ten sposób zmienić sens całej magisterki. Sprawdź, gdzie pojęcie otrzymało inne znaczenie, zanim zastąpisz je jednym słowem w całym dokumencie.
Zbierz jego użycia w definicjach, narzędziu, opisie wyników i wnioskach. Porównaj je z tym, co rzeczywiście wynika z materiału. Czasem wystarczy ujednolicić nazwę. Innym razem trzeba ograniczyć wniosek lub wyjaśnić, dlaczego dwa znaczenia są potrzebne w pracy.
Zbuduj roboczy wykaz pojęć z istniejącego tekstu
Wybierz terminy, od których zależy główny argument. Przy każdym zapisz przyjętą definicję, jej źródło i miejsca dalszego użycia. Uwzględnij tytuł, pytania badawcze, instrukcję narzędzia, nazwy kategorii, podpisy wykresów, interpretację oraz streszczenie. Nie ograniczaj kontroli do rozdziału teoretycznego.
Ziółkowski podkreśla potrzebę jasnego i jednoznacznego posługiwania się pojęciami1. W kontroli gotowej magisterki tę zasadę można zastosować do całej drogi argumentu: od znaczenia przyjętego w literaturze do wniosku, który formułujesz na podstawie materiału.
Karta jednego terminu: nazwa; znaczenie w teorii; sposób rozpoznania w materiale; nazwa użyta przy wynikach; wniosek; miejsce, w którym pojawia się rozbieżność. Karta jest narzędziem redakcyjnym, nie nową definicją naukową.
Rozpoznaj trzy rodzaje niespójności
Różne słowa opisują to samo znaczenie
W jednym miejscu pojawia się „liczba konsultacji”, w innym „częstość konsultowania”, a podpis wykresu brzmi „udział w konsultacjach”. Sprawdź, czy wszystkie odwołują się do tej samej informacji i okresu. Dopiero wtedy wybierz jednoznaczne nazwy. Liczba spotkań i deklaracja udziału choćby raz nie są tą samą miarą.
To samo słowo ma różne znaczenia
„Dostępność” może oznaczać istnienie usługi, czas oczekiwania albo możliwość skorzystania z niej przez konkretną osobę. Jeśli praca używa wszystkich tych znaczeń, trzeba je rozdzielić i wskazać, którego dotyczy dana analiza. Jedna definicja umieszczona na początku nie unieważnia późniejszej zmiany sensu.
Wniosek wykracza poza rozpoznaną informację
Pytano o deklarowane zadowolenie, a komentarz mówi o obiektywnej jakości usługi. Problem nie jest wyłącznie językowy. Należy wrócić do możliwości materiału i ustalić właściwy zakres wniosku. Nie naprawi go dopisanie szerszej definicji w teorii.
Przykład: uczestnictwo, aktywność i zaangażowanie
Przykład autorski: ankieta pyta, ile razy student uczestniczył w zajęciach dodatkowych w ostatnim miesiącu. W rozdziale wynikowym zmieniono podpis na „poziom zaangażowania”, a zakończenie mówi o „silnej motywacji”. Zebrana informacja dotyczy deklarowanej liczby uczestnictw. Samo nadanie jej trzech różnych nazw nie dostarcza pomiaru szerszych pojęć.
Pierwsza poprawka może polegać na konsekwentnym nazwaniu wyniku zgodnie z pytaniem. Druga dotyczy fragmentów teorii: trzeba wyjaśnić, w jaki sposób uczestnictwo wiąże się z analizowanym problemem, bez uznawania go za pełny opis motywacji. Trzecia obejmuje zakończenie, w którym pozostają tylko ustalenia mające właściwą podstawę.
Jeśli zmiana znaczenia dotyczy samego celu pracy, skorzystaj z Temat pracy magisterskiej nie pasuje do zebranych danych: co uzgodnić przed zmianą. Kontrola terminologii potrafi ujawnić głębszy problem projektu. Nie powinna służyć do jego zakrycia bardziej eleganckim słownictwem.
Porównuj definicje według znaczenia dla swojej pracy
Autorzy mogą używać różnych definicji, ponieważ pracują w innych tradycjach, badanych obszarach lub na odmiennych poziomach analizy. Zapisz kryterium różnicy. Wyjaśnij, które ujęcie przyjmujesz i do czego służy w Twoim projekcie. Nie dopisuj kolejnych definicji jedynie po to, żeby rozdział był dłuższy.
Sprawdź całe wykorzystane fragmenty publikacji. Definicja wyrwana z omówienia może utracić ważne zastrzeżenie. Jeżeli w pracy połączono znaczenia dwóch autorów, ustal, czy jest to uzasadniona synteza, czy przypadkowe zestawienie. Własne rozumienie pojęcia oznacz jako przyjęte w pracy, zamiast przypisywać je autorowi, który pisał o czymś innym.
Redakcja ma ułatwiać rozpoznanie argumentu. Szczepaniak podkreśla komunikatywność i zwięzłość stylu naukowego oraz problem niepotrzebnie złożonych zdań2. Precyzyjny termin może się powtarzać. Zastępowanie go coraz szerszymi synonimami dla urozmaicenia stylu bywa mniej czytelne.
Poprawiaj miejsca zależne, zachowując narzędzie i źródła
Najpierw rozstrzygnij znaczenie, potem zmieniaj nazwy w poszczególnych miejscach. Nie przepisuj treści pytania ankietowego w załączniku tak, jakby lepsza wersja została zastosowana w badaniu. Zachowaj wersję faktycznie użytą, a ewentualne ograniczenie opisz w odpowiednim miejscu.
Przy narzędziu zaczerpniętym z publikacji sprawdź również nazwy skal i sposób ich obliczania. Nie nadaj wynikowi innej interpretacji tylko dlatego, że lepiej pasuje do tytułu. Jeżeli nie potrafisz rozstrzygnąć poprawnego zakresu, zapisz wątpliwość do konsultacji zamiast usuwać ślad problemu.
Po poprawkach odczytaj ciąg: definicja, informacja z materiału, opis rezultatu, wniosek. Powinno być jasne, gdzie zmienia się poziom argumentacji. Następnie przejrzyj streszczenie oraz podpisy, które łatwo pominąć podczas redagowania akapitów.
Co zrobić, gdy dwóch znaczeń nie da się sprowadzić do jednego?
Zachowaj rozróżnienie i nadaj obu znaczeniom czytelne nazwy. W analizie dokumentów „dostępność” może dotyczyć informacji opublikowanych przez instytucję. W wywiadach może opisywać doświadczenie osoby próbującej skorzystać z usługi. Zestawienie tych perspektyw wymaga wyjaśnienia, że dotyczą różnych aspektów. Nie musi polegać na uznaniu jednej za „prawdziwą”, a drugiej za błędną.
W roboczym wykazie dopisz, w których częściach obowiązuje każde znaczenie i gdzie następuje ich porównanie. Następnie sprawdź, czy wniosek zachowuje tę różnicę. Możesz omawiać podobieństwo lub rozbieżność informacji, ale nie powinieneś przypadkowo zsumować dwóch odmiennych pojęć pod jednym podpisem. Redakcja ma pokazać relację, którą uzasadnia materiał.
Sprawdź, czy potrafisz wyjaśnić termin własnymi słowami
Wybierz jeden ważny wniosek i powiedz, co oznaczają jego podstawowe pojęcia. Wskaż miejsce w pracy oraz informację, na której opierasz ich użycie. Jeśli wyjaśnienie wymaga przeskoku od frekwencji do motywacji, wróć do karty pojęcia.
Takie przygotowanie przyda się także podczas obrony. Obrona pracy magisterskiej: jak uzasadnić metodę, zakres i ograniczenia badań pokazuje, jak uzasadnić własne wybory bez uczenia się encyklopedycznych definicji na pamięć. Usługa Redakcja merytoryczna pracy magisterskiej i dyskusja wyników może obejmować kontrolę znaczeń i powiązań w tekście, a nie tylko poprawę brzmienia zdań.
Pytania o niespójne pojęcia w pracy
Czy w pracy magisterskiej można używać różnych definicji tego samego pojęcia?
Można je porównywać, ale trzeba wskazać różnice i wyjaśnić znaczenie przyjęte w danym fragmencie lub projekcie. Czytelnik powinien wiedzieć, kiedy omawiasz stanowisko autora, a kiedy stosujesz własne uzasadnione ujęcie.
Czy funkcja Zamień naprawi niespójne pojęcia w magisterce?
Nie rozstrzyga znaczeń. Najpierw sprawdź teorię, zastosowane narzędzie, opis wyników i wnioski. Gdy różnica dotyczy pomiaru lub zakresu odpowiedzi, globalna zamiana słów może jedynie ukryć problem.
Czy przy redakcji można poprawić pytanie w załączniku tak, jakby było użyte w badaniu?
Załącznik opisujący zastosowane narzędzie powinien zachować wersję faktycznie użytą. Lepsze późniejsze brzmienie nie może zastąpić dokumentacji przebiegu; ewentualne ograniczenie trzeba wyjaśnić.
Bibliografia i przypisy
- Ziółkowski P., Jak pisać prace dyplomowe, licencjackie, magisterskie i podyplomowe? Przewodnik dla studentów, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Gospodarki, Bydgoszcz 2017, wykorzystane s. 62. Wróć do tekstu
- Szczepaniak J., Przygotowanie redakcyjne pracy dyplomowej, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź 2019, wykorzystane s. 28, 30-31. Wróć do tekstu
