Krytyczną lub negatywną recenzję pracy magisterskiej rozłóż na konkretne zarzuty: czego dotyczą, gdzie mają podstawę i jakiej odpowiedzi wymagają. Oddziel ocenę od problemu, który można wyjaśnić lub poprawić. Zanim zmienisz złożony dokument, sprawdź, jakie działania są dopuszczalne na obecnym etapie dyplomowania.
Zdanie „praca nie realizuje założonego celu” brzmi jak ocena całego wysiłku. Może jednak odnosić się do jednego nierozstrzygniętego pytania, zbyt szerokiej zapowiedzi albo sposobu przedstawienia wniosku. Nie lekceważ uwagi, ale nie przepisuj całego tekstu, zanim ustalisz jej zakres. Ten poradnik dotyczy otrzymanej recenzji, nie bieżących poprawek rozdziałów podczas seminarium.
Przeczytaj całą recenzję razem z ocenianą wersją
Zachowaj recenzję i dokument, do którego się odnosi. W późniejszym pliku część zdań mogła zostać zmieniona. Porównywanie oceny ze zmienioną wersją utrudnia sprawdzenie, co recenzent faktycznie widział. Oznacz również datę otrzymania informacji i obecny etap procedury.
Przeczytaj recenzję raz bez redagowania odpowiedzi. Następnie zaznacz zarzuty merytoryczne, uwagi dotyczące sposobu przedstawienia oraz kwestie formalne. Nie każda krytyczna uwaga ma taką samą wagę. Kilka problemów językowych nie jest tym samym co brak podstawy głównego ustalenia.
Oddziel to, co recenzent napisał, od własnego odczucia. „Nie wyjaśniono doboru materiału” nie oznacza automatycznie „cały materiał jest bezwartościowy”. Z drugiej strony uwagi o doborze nie rozwiązuje sama poprawa interpunkcji.
Przygotuj kartę każdego istotnego zarzutu
Karta odpowiedzi: dokładna uwaga; miejsce w pracy; potrzebna podstawa; stan faktyczny; możliwa odpowiedź; czynność do uzgodnienia. Przy niejasnym zarzucie wpisz pytanie, którego doprecyzowanie pozwoli ustalić zakres.
Sprawdź, czy uwaga dotyczy informacji brakującej, istniejącej lecz słabo przedstawionej czy nieprawidłowego twierdzenia. W pierwszej sytuacji potrzebne może być uzupełnienie, o ile jest dopuszczalne na tym etapie. W drugiej - wskazanie istniejącej podstawy i wyjaśnienie jej związku z argumentem. W trzeciej - uznanie problemu oraz opis jego konsekwencji.
Nie przygotowuj odpowiedzi „to jest w rozdziale trzecim” bez otwarcia wskazanego miejsca. W rozdziale mogą być dane, lecz brakować wyjaśnienia, dlaczego odpowiadają na pytanie. Obecność wykresu lub przypisu nie rozstrzyga zasadności argumentu.
Przykład: recenzent kwestionuje zasięg wniosku
Przykład autorski: praca opisuje odpowiedzi pracowników jednej organizacji. Zakończenie przedstawia je jako cechę wszystkich pracowników danej branży. Recenzja wskazuje nieuzasadnione uogólnienie. Autor chce odpowiedzieć, że „ankiet było dużo”. Taka odpowiedź nie wyjaśnia problemu zakresu.
Chybalski wskazuje, że zasięg wnioskowania wiąże się z badaną populacją i sposobem doboru, a sama duża liczba obserwacji nie rozszerza automatycznie tego zasięgu1. W karcie zarzutu trzeba więc odtworzyć materiał, sposób jego uzyskania i właściwy zakres odpowiedzi.
Rzeczowa wypowiedź może brzmieć: „Wskazane zdanie wykracza poza zakres zebranego materiału. Badanie obejmowało tę organizację i zastosowany sposób pozyskania odpowiedzi. Ustalenie należy odnosić do badanej grupy; szerszy wniosek wymagałby innej podstawy”. To przykład sposobu wyjaśnienia, nie gotowa odpowiedź pasująca do każdej recenzji.
Nie myl redakcji odpowiedzi z poprawą pracy
Elegancka wypowiedź nie zastąpi brakującego źródła lub niewykonanej analizy. Ustal, czy możesz wskazać istniejącą podstawę, wykonać potrzebną czynność czy jedynie uczciwie opisać ograniczenie. Nie przedstawiaj działania wykonanego po recenzji jako elementu pierwotnie ocenianego dokumentu.
Szczepaniak zwraca uwagę na komunikatywność i zwięzłość stylu naukowego2. Odpowiedź na zarzut powinna jasno pokazać stan rzeczy. Nadmiar sformułowań typu „należy podkreślić niezwykłą złożoność problemu” może utrudniać zauważenie, że nie podano konkretnej podstawy.
Jeżeli recenzja wskazuje niekonsekwentne terminy, przeanalizuj ich znaczenia w całym argumencie. Pomocny będzie To samo pojęcie, różne znaczenia w magisterce: uporządkuj definicje w gotowej pracy. Nie obiecuj poprawy przez zamianę słów, gdy problem dotyczy tego, co rzeczywiście zmierzono lub opracowano.
Wyjaśnij formalny etap, zanim nadpiszesz dokument
Sprawdź aktualną procedurę właściwą dla Twojej uczelni i kierunku. Ustal, czy dokument jest już złożony, czy przewidziano poprawioną wersję, kto może wyjaśnić następny krok oraz jakie terminy dotyczą Twojej sprawy. Wskazanie potrzebnej poprawki nie jest samo w sobie zgodą na podmianę pliku.
Negatywna ocena i krytyczny opis nie są pojęciami zamiennymi. Odczytaj rzeczywistą ocenę oraz informację o jej znaczeniu w danej procedurze. Nie zakładaj automatycznego niedopuszczenia do obrony ani automatycznego prawa do poprawy na podstawie historii znajomego.
Jeżeli potrzebujesz wyjaśnienia, przygotuj pytanie o konkretny etap i dokument. Zamiast wysyłać emocjonalną polemikę z całą recenzją, ustal drogę postępowania z osobą lub jednostką odpowiedzialną za dyplomowanie. Ten poradnik nie zastępuje regulaminu ani rozstrzygnięcia uczelni.
Gdy nie rozumiesz uwagi, zapytaj o jej przedmiot
Przy ogólnym zarzucie przygotuj fragment i swoje odczytanie. Przykładowe pytanie brzmi: „Uwaga dotyczy realizacji celu. Czy problemem jest brak odpowiedzi na pytanie drugie, czy zakres wniosku w zakończeniu? Wskazane miejsca to [fragmenty]”. To prośba o wyjaśnienie konkretnej różnicy, a nie o zapewnienie, że praca jest dobra.
Dopasuj adresata i sposób kontaktu do obowiązującej procedury. Nie wysyłaj recenzentowi nowej wersji z oczekiwaniem, że zastąpi poprzednią bez uzgodnienia. Zachowaj otrzymaną informację wraz z ocenianym dokumentem. Dzięki temu przygotowane wyjaśnienie będzie odnosić się do rzeczywistego zarzutu, a nie do wersji, którą zmieniono już po jego sformułowaniu.
Przećwicz wyjaśnienie własnej decyzji i jej granic
Wybierz najważniejsze zagadnienia z recenzji. Dla każdego przygotuj krótką wypowiedź: jaka decyzja została podjęta, na czym się opierała, co można ustalić i jakie jest ograniczenie. Spróbuj odpowiedzieć bez czytania akapitu z dokumentu. Następnie sprawdź, czy wypowiedź odpowiada ocenianej treści.
Nie zgaduj nazwiska autora lub wyniku, którego nie pamiętasz. Wskaż rozpoznaną podstawę, a brak wiedzy potraktuj jako punkt do uzupełnienia. Nie przedstawiaj też wszystkich zastrzeżeń jako „tylko drobnych błędów”, jeśli część dotyczy głównego argumentu.
Przygotowanie do obrony własnych wyborów opisuje Obrona pracy magisterskiej: jak uzasadnić metodę, zakres i ograniczenia badań. W ramach usługi Przygotowanie do obrony pracy magisterskiej przejrzymy recenzję razem z ocenianym dokumentem. Następnie przećwiczymy wyjaśnienie najważniejszych zarzutów: ich podstawy w pracy, potrzebnej korekty lub granicy wniosku.
Pytania o krytyczną recenzję magisterki
Czy po krytycznej recenzji trzeba przepisać całą pracę magisterską?
Najpierw ustal zakres zarzutów na podstawie ocenianej wersji. Oddziel brak informacji, nieprawidłowe twierdzenie i problem prezentacji. Przed zmianą złożonego dokumentu sprawdź działania dopuszczalne na obecnym etapie.
Jak przygotować odpowiedź na merytoryczny zarzut recenzenta?
Wskaż uwagę, miejsce w pracy, rzeczywistą podstawę i granicę wyjaśnienia. Jeśli twierdzenie jest nieuzasadnione, nie zastępuj poprawy elegancką polemiką. Przy niejasności przygotuj konkretne pytanie do wyjaśnienia.
Czy negatywna recenzja zawsze oznacza ten sam dalszy tryb postępowania?
Nie zakładaj jednakowych zasad wszystkich uczelni. Odczytaj rzeczywistą ocenę i sprawdź właściwą procedurę, etap, terminy oraz możliwość dalszych działań. Krytyczny opis i negatywna ocena nie są określeniami zamiennymi.
Bibliografia i przypisy
- Chybalski F., O uogólnianiu wyników analiz ilościowych w naukach o zarządzaniu, „Zeszyty Naukowe Politechniki Łódzkiej. Organizacja i Zarządzanie” 2017, z. 67, s. 5-18, wykorzystane s. 13-14. Wróć do tekstu
- Szczepaniak J., Przygotowanie redakcyjne pracy dyplomowej, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź 2019, wykorzystane s. 28, 30-31. Wróć do tekstu
