W rozdziale są dwie teorie, lecz po każdej pojawia się podobne podsumowanie: „podejście to jest ważne dla badanego zjawiska”. Czytelnik nadal nie wie, czym różnią się wyjaśnienia i dlaczego wykorzystujesz je razem. Potrzebujesz wspólnego pytania porównawczego oraz rozpoznania tego, co każda teoria właściwie wyjaśnia.
Ten etap zaczyna się po lekturze źródeł, a przed pisaniem własnej syntezy. Nie wystarczy zestawienie nazwisk, dat i definicji. Przygotuj publikacje przedstawiające założenia obu ujęć, fragment rozdziału oraz problem magisterki.
Sprawdź, czy porównujesz ten sam rodzaj wyjaśnienia
Jedno ujęcie może opisywać decyzję osoby, drugie sposób działania zespołu. Jedno wyjaśniać powstanie zjawiska, inne jego utrzymywanie się. Nie muszą być konkurencją tylko dlatego, że w obu pojawia się podobny termin.
Zapisz przy każdym źródle: przedmiot, poziom analizy, sytuację i rodzaj odpowiedzi. Jeśli nie potrafisz tego odtworzyć z lektury, wróć do tekstu zamiast zgadywać na podstawie nazwy teorii. Opracowanie podręcznikowe może pomóc odnaleźć publikację, ale nie oznacza automatycznie pełnego dostępu do pierwotnego argumentu.
Jabareen traktuje ramy pojęciowe jako sieć powiązanych koncepcji i podkreśla potrzebę rozpoznania ich ról oraz założeń [1]. To jedno podejście metodologiczne, nie nakaz łączenia dowolnych teorii w nowy model. W porównaniu ważne jest właśnie ujawnienie różnic, które wspólna etykieta mogłaby ukryć.
Zbuduj pytanie, na które oba ujęcia mogą odpowiedzieć
Za szerokie pytanie brzmi „co teorie mówią o zarządzaniu?”. Węższe może dotyczyć tego, jak wyjaśniają podjęcie konkretnego rodzaju działania w określonych warunkach. Dopasuj je do rzeczywistej literatury. Nie wymuszaj wspólnego zadania, jeśli jedno ujęcie nigdy go nie podejmuje.
Przy każdym ujęciu poszukaj czterech elementów: co ma być wyjaśnione, jakie warunki są istotne, jak proponowana relacja ma działać i kiedy wyjaśnienie przestaje wystarczać. Słowo „mechanizm” stosuj zgodnie z podejściem i treścią źródła. Nie każda klasyfikacja zjawisk opisuje mechanizm przyczynowy.
Własne notatki oddziel od słów autorów. Jeżeli rekonstruujesz przesłankę, której źródło nie nazywa wprost, zaznacz charakter tej rekonstrukcji i jej podstawę. Nie przypisuj autorowi wygodnego założenia tylko dlatego, że ułatwia porównanie.
Ćwiczenie: dwa możliwe wyjaśnienia jednego działania
Autorskie modele A i B. Poniższe ujęcia są wymyślone do nauki konstrukcji porównania. Nie są nazwanymi teoriami naukowymi ani opisem rzeczywistych badań. Dotyczą pytania, dlaczego osoba korzysta z instrukcji podczas wykonywania nowego zadania.
- Model A: użycie instrukcji zależy przede wszystkim od tego, czy osoba przewiduje, że znajdzie w niej potrzebną informację.
- Model B: użycie instrukcji zależy przede wszystkim od tego, czy sytuacja zespołowa sprzyja ujawnianiu potrzeby pomocy.
Słaby tekst streszcza A, następnie B i kończy zdaniem „oba potwierdzają znaczenie instrukcji”. To zrównuje różne wyjaśnienia. W A centralna jest oczekiwana przydatność informacji, w B warunki korzystania z pomocy w otoczeniu społecznym.
- Ustal wspólny rezultat. Oba modele dotyczą korzystania z instrukcji. Nie dodawaj do porównania skuteczności wykonania zadania, której modele w tym ćwiczeniu nie wyjaśniają.
- Wskaż różnicę przesłanek. A może dopuszczać użycie dokumentu przy małym wsparciu zespołu, jeśli osoba przewiduje jego przydatność. B kieruje uwagę na to, czy skorzystanie z pomocy jest akceptowane.
- Rozważ sytuację rozróżniającą. Instrukcja jest oceniana jako przydatna, lecz proszenie o pomoc bywa źle widziane. Modele kierują wówczas uwagę na różne warunki. To propozycja pytania badawczego, a nie wynik potwierdzający któryś model.
- Sprawdź, czego nie wiesz. Jeśli masz wyłącznie treść instrukcji, nie znasz oczekiwań osoby ani reakcji zespołu. Nie przetestujesz tych wyjaśnień samą obecnością dokumentu.
Możliwy akapit syntezy: „Ujęcia różnią się miejscem, w którym lokują warunek korzystania z instrukcji: A w oczekiwanej przydatności treści, B w społecznym kontekście szukania pomocy. Nie można rozstrzygnąć tej różnicy na podstawie samej analizy dokumentu”. W prawdziwym rozdziale ten zapis wymagałby właściwych źródeł i nazw pojęć.
Nie ogłaszaj zwycięzcy na podstawie popularności
Liczba cytowań, wiek teorii i liczba stron w podręczniku nie rozstrzygają jej przydatności do Twojego pytania. Oceń, czy wyjaśnia właściwy przedmiot, jakie przyjmuje warunki i jaką podstawę ma zastosowanie do analizowanej sytuacji.
Nie musisz kończyć wyborem jednej teorii. Rezultatem może być wskazanie, że ujęcia dotyczą różnych poziomów, uzupełniają się pod określonym warunkiem albo pozostają nieporównywalne w ważnej części. Każda z tych odpowiedzi wymaga uzasadnienia. Zdanie „łączą się w kompleksowy model” bez opisania relacji nie wykonuje tej pracy.
Jeżeli łączysz elementy, pokaż, co przejmujesz z każdego źródła i czy ich założenia są zgodne. Nie usuwaj niewygodnej przesłanki tylko po to, by powstał estetyczny schemat. Własną propozycję nazwij propozycją; nie przedstawiaj jej jako modelu zweryfikowanego w literaturze.
Przepisz rozdział wokół różnic istotnych dla projektu
Po notatkach wybierz kilka rzeczywistych punktów porównania i ułóż pod nie akapity. W jednym fragmencie przedstaw oba stanowiska w tej samej kwestii, pokaż różnicę i wyjaśnij konsekwencję dla pytania magisterki. Dopiero potem przejdź do kolejnej kwestii.
Nie powtarzaj pełnej definicji za każdym razem. Jeśli problem dotyczy jeszcze zmiennych znaczeń słowa, pomocny będzie poradnik „To samo pojęcie, różne znaczenia w magisterce: uporządkuj definicje w gotowej pracy”. Gdy porównujesz przede wszystkim wyniki odrębnych badań, inny zakres rozwija poradnik „Przegląd literatury w magisterce: porównuj badania, zamiast streszczać autorów”. Tutaj rezultatem ma być własny argument o relacji między wyjaśnieniami.
Gdy teorie dotyczą innych poziomów, zmień zadanie porównania
Jeśli jedna teoria wyjaśnia wybory osoby, a druga organizację warunków pracy, nie wymuszaj rozstrzygnięcia, która jest „bardziej prawdziwa”. Zapisz, jakie pytanie kierujesz do każdej z nich. Wtedy porównanie może dotyczyć podziału ról i relacji poziomów, zamiast pozornej konkurencji.
W ćwiczeniu A i B trzeba byłoby sprawdzić, czy oba ujęcia mówią o jednostce i jej przewidywaniach, czy B opisuje własność całego otoczenia. Nie wolno odczytać oceny jednej osoby jako potwierdzonej cechy wszystkich relacji zespołu. Jeżeli materiał zawiera tylko indywidualną wypowiedź, zachowaj ten poziom w opisie.
Przygotuj po jednym zdaniu uzasadniającym obecność każdego ujęcia: „A pomaga postawić pytanie o..., B pozwala rozważyć...”. Następnie dopisz zdanie łączące. Jeżeli brzmi wyłącznie „oba są ważne”, nadal brakuje relacji. Jeśli jednego ujęcia nie wykorzystujesz w żadnym późniejszym kroku, sprawdź, czy potrzebujesz pełnego podrozdziału o nim.
Końcową syntezę sprawdź ze źródłami. Czy rzeczywiście autorzy dopuszczają rolę, którą im przypisujesz? Czy nie usunięto ważnego warunku? Przy brakującym tekście pierwotnym oznacz granicę rekonstrukcji. Nie podpisuj własnego połączenia jako modelu któregoś z autorów bez podstawy w jego publikacji.
Sprawdź, co porównanie zmienia w dalszej pracy
Na końcu zapisz jedną decyzję: przyjętą perspektywę, uzasadniony podział ról ujęć albo precyzyjne pytanie pozostające otwarte. Odszukaj jej konsekwencję w metodologii i dyskusji. Jeśli niczego nie zmienia i nie rozjaśnia problemu, sprawdź, po co rozdział zawiera oba ujęcia.
Czy można poprawić rozdział złożony ze streszczeń publikacji?
Tak. Sprawdzimy zadanie rozdziału, dostępne źródła i plan, a następnie zaproponujemy przebudowę wokół problemów oraz porównań. Zakres zależy od rzeczywistego materiału.
Czy w pracy magisterskiej można używać różnych definicji tego samego pojęcia?
Można je porównywać, ale trzeba wskazać różnice i wyjaśnić znaczenie przyjęte w danym fragmencie lub projekcie. Czytelnik powinien wiedzieć, kiedy omawiasz stanowisko autora, a kiedy stosujesz własne uzasadnione ujęcie.
Bibliografia i zakres wykorzystania
- Jabareen Y. (2009). Building a Conceptual Framework: Philosophy, Definitions, and Procedure. International Journal of Qualitative Methods, 8(4), 49-62. DOI: 10.1177/160940690900800406. URL: https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/160940690900800406
