Wstęp i zakończenie pracy magisterskiej po poprawkach: sprawdź spójność

Po poprawkach wstęp i zakończenie pracy magisterskiej mogą opisywać różne wersje projektu. Sprawdź, czy cel, wykorzystany materiał i końcowe wnioski nadal do siebie pasują. Zacznij od aktualnego dokumentu, zanim przepiszesz kolejne fragmenty.

Promotor poprosił o zawężenie wniosków. Rozdział badawczy został poprawiony, lecz we wstępie pozostała dawna zapowiedź. W zakończeniu nadal pojawia się odpowiedź na pytanie, którego obecna analiza już nie rozstrzyga. Taka rozbieżność może przetrwać kilka rund korekty, jeśli każdą część czyta się osobno. Przejrzyj je razem i ustal, które zdania odpowiadają temu, co rzeczywiście wykonano.

Kontroluj jedną wersję dokumentu

Wybierz plik zawierający ostatnie wprowadzone poprawki. Zachowaj jego kopię i sprawdź, czy dołączone komentarze dotyczą właśnie tej wersji. Jeżeli teoria, wyniki i zakończenie pochodzą z różnych dokumentów, najpierw trzeba rozpoznać różnice. Największa liczba stron ani najpóźniejsza data pliku nie przesądzają o kompletności tekstu.

Otwórz wstęp, część z celem lub pytaniami, opis wykorzystanego materiału oraz zakończenie. Zaznacz zdania, które określają zakres pracy. Nie poprawiaj od razu każdego niezręcznego sformułowania. Najpierw sprawdź, czy rozpoznajesz w nich ten sam projekt. Zamiana słów nie pomoże, gdy jedno miejsce zapowiada porównanie, a drugie opisuje tylko pojedynczy przypadek.

Wstęp roboczy i końcowa kontrola pełnią różne funkcje

Roboczy wstęp pomaga określić zadanie podczas pisania. Później wymaga ponownego odczytania w świetle ukończonego tekstu. Ziółkowski łączy wstęp z celem, zakresem i sposobem opracowania pracy, a przy opisie metod przewiduje powrót do tego fragmentu podczas końcowej redakcji¹. Nie oznacza to zasady, że każdy wstęp należy pisać dopiero po ukończeniu wszystkich rozdziałów.

Przy końcowej kontroli pytanie brzmi: czy zapowiedź zgadza się z aktualną treścią? Sprawdź nazwę badanego zjawiska, grupę, okres, rodzaj materiału i układ rozdziałów. Jeżeli planowano szersze zadanie, nie pozostawiaj jego opisu wyłącznie dlatego, że brzmi ambitniej. Najpierw rozpoznaj i uzgodnij zmianę, a potem pokaż właściwy zakres w tekście.

Zestaw cel, materiał i odpowiedź

Przy każdym głównym pytaniu znajdź informację, która pozwala na nie odpowiedzieć. Może to być wynik, porównanie dokumentów albo argument oparty na literaturze. W zakończeniu sprawdź, jakie twierdzenie zbudowano na tej podstawie. Nie każde pytanie wymaga osobnej hipotezy, a nie każda magisterka ma taki sam układ części. Zachowaj konstrukcję uzgodnioną dla własnej pracy.

Jeśli nie możesz wskazać podstawy odpowiedzi, oznacz to miejsce. Czasem wyjaśnienie istnieje, lecz zostało słabo przedstawione. Czasem brakuje potrzebnej analizy lub materiału. To różne zadania. W pierwszym przypadku można dopracować redakcję; w drugim trzeba rozstrzygnąć brak, zanim powstanie końcowe zdanie. Szerszy problem dopasowania projektu omawia Temat pracy magisterskiej nie pasuje do zebranych danych: co uzgodnić przed zmianą.

Zapowiedzi rozdziałów muszą odpowiadać ich zawartości

Opis struktury we wstępie bywa kopiowany z konspektu. Po zmianach może zapowiadać podrozdział usunięty miesiąc wcześniej albo określać dyskusję jako rozdział z wynikami. Szczepaniak opisuje strukturę pracy jako ciąg powiązanych części; wstęp określa cel, zakres i sposób opracowania tematu². Sprawdzenie obejmuje więc także relację między zapowiedzią a tym, co rzeczywiście znajduje się dalej.

Przy każdym rozdziale zapisz jedno zdanie o jego zadaniu. Następnie porównaj je z opisem we wstępie. Jeżeli oba zdania mówią coś innego, otwórz sam rozdział i ustal jego aktualną funkcję. Nie wystarczy podmienić numeru lub tytułu. Czytelnik powinien rozumieć, jak ta część prowadzi do odpowiedzi, a nie tylko wiedzieć, że istnieje rozdział trzeci.

Zakończenie potrzebuje podstawy w pracy

Ziółkowski wiąże zakończenie z podsumowaniem wykonanej pracy i odpowiedzią na cel sformułowany we wstępie. Podkreśla też zgodność wniosków z przesłankami i ich zakresem³. Przy redakcji sprawdź zatem każde główne twierdzenie: z czego wynika i do jakiej sytuacji się odnosi.

Oddziel ustalenie od propozycji dalszych badań. Zdanie „warto porównać wyniki w innej grupie” nie oznacza, że takie porównanie wykonano. Podobnie zapowiedź „zbadania wpływu” nie zamienia deklarowanych opinii w dowód przyczyny. Jeśli zakończenie mówi więcej, niż pozwala materiał, potrzebne jest ograniczenie twierdzenia lub wyjaśnienie brakującej podstawy. Samo dodanie ostrożnego słowa „prawdopodobnie” nie rozwiązuje rozbieżności.

Przykład: wniosek szerszy niż sprawdzony materiał

Przykład przygotowany do tego poradnika: po uwagach promotorowi pokazano rozdział porównujący tylko sposób podania godzin otwarcia na witrynach bibliotek. Wstęp nadal zapowiada ocenę całych witryn, a zakończenie opisuje wybór najbardziej użytecznej strony.

Porównanie informacji o godzinach nie rozstrzyga, która witryna jest najbardziej użyteczna pod każdym względem. Najpierw trzeba ustalić właściwy zakres pracy. Potem poprawić zapowiedź we wstępie i sformułować wniosek dotyczący tego, co rzeczywiście sprawdzono. Sama zamiana tytułu nie wystarczy, gdy dalej pozostały twierdzenia o całej witrynie.

Jeżeli postępowanie zmieniło się podczas realizacji, potrzebne jest również jego rzetelne opisanie. Pomaga w tym Plan badania i rzeczywisty przebieg magisterki: jak opisać zmiany bez ukrywania ich.

Rozdziel poprawkę redakcyjną od decyzji o projekcie

Nieaktualny numer rozdziału, powtórzenie zdania lub nazwa użyta w dwóch wariantach mogą wymagać lokalnej redakcji. Zmiana celu, metody albo podstawy głównego wniosku ma szersze konsekwencje. Zapisz, które miejsca zależą od takiej decyzji, i przygotuj je do konsultacji. Nie aktualizuj samego wstępu tak, aby ukryć problem części badawczej.

Po uzgodnieniu zakresu popraw powiązane fragmenty. Przeczytaj ponownie cel, zapowiedź materiału i odpowiedź w zakończeniu. Dopiero później wróć do języka oraz układu dokumentu. Kolejność prac po większych zmianach opisuje Harmonogram dokończenia pracy magisterskiej: kolejność zadań ma znaczenie. Dzięki temu nie dopracowujesz kilka razy akapitu, którego sens nadal czeka na rozstrzygnięcie.

Sprawdź tekst przed przekazaniem

• Wstęp przedstawia aktualny cel, materiał i układ pracy.
• Każda główna odpowiedź w zakończeniu ma podstawę we wskazanym fragmencie.
• Zakres wniosków odpowiada temu, co opracowano.
• Przyszłe pomysły są oddzielone od wykonanych działań.
• Usunięte lub zmienione części nie pozostały w zapowiedziach.

Zapisz kontrolowaną wersję i zanotuj nierozstrzygnięte sprawy. Przy przekazaniu promotorowi wskaż miejsca zmienione po uwagach. Jeśli pozostała wątpliwość, nazwij ją dokładnie: cel zapowiada określone porównanie, lecz dokument zawiera inny zakres. Tak przygotowane pytanie pozwala odnieść się do tekstu bez odtwarzania całej historii poprawek.

Pytania o zgodność tekstu po poprawkach

Bibliografia i przypisy

1. Ziółkowski P., Jak pisać prace dyplomowe, licencjackie, magisterskie i podyplomowe? Przewodnik dla studentów, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Gospodarki, Bydgoszcz 2017, wykorzystane s. 69-71. Wróć do tekstu
2. Szczepaniak J., Przygotowanie redakcyjne pracy dyplomowej, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź 2019, wykorzystane s. 22-23, DOI: 10.34658/9788366287167. Wróć do tekstu
3. Ziółkowski P., Jak pisać prace dyplomowe, licencjackie, magisterskie i podyplomowe? Przewodnik dla studentów, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Gospodarki, Bydgoszcz 2017, wykorzystane s. 74-75. Wróć do tekstu