Tytuł magisterki zapowiada ocenę skuteczności szkolenia, a w arkuszu masz tylko opinie uczestników. To sygnał, że temat pracy i zebrane dane mogą odpowiadać na różne pytania. Samo przepisanie tytułu nie rozstrzyga, co trzeba zmienić.
Zestaw cel pracy z tym, co rzeczywiście zmierzono lub przeanalizowano. Dopiero wtedy przygotuj warianty: uzupełnienie materiału, zawężenie zakresu lub zmianę projektu. Dzięki takiemu zestawieniu rozmowa z promotorem będzie dotyczyć konkretnej różnicy, a nie ogólnego wrażenia, że badanie „nie pasuje”.
Opisz różnicę jednym sprawdzalnym zdaniem
Wypisz obok siebie tytuł, cel, główne pytanie oraz dostępny materiał. Przy ostatnim punkcie użyj nazw faktycznie uzyskanych informacji. „Ankieta dotycząca skuteczności szkolenia” jest zbyt ogólna. „Odpowiedzi uczestników o ocenianej przydatności szkolenia” pozwalają dokładniej zobaczyć granicę opracowania.
Ziółkowski wskazuje na potrzebę zgodności tematu, celu i zawartości pracy1. Przy już zebranych danych kontrola tej zgodności ma praktyczną konsekwencję: sprawdzasz, czy zapowiadana odpowiedź ma podstawę w materiale. Nie zaczynasz od poszukiwania zdania, które tylko zamaskuje różnicę.
Karta rozbieżności: „Praca zapowiada ustalenie [A]. Zebrany materiał pozwala opisać [B]. Brakuje [C]. Do uzgodnienia pozostaje [zmiana zakresu lub uzupełnienie]”. Wypełnij ją przed przepisaniem wstępu i zakończenia.
Sprawdź, czy problem dotyczy nazwy, pomiaru czy zakresu
Nazwa obiecuje więcej niż faktyczny cel
Treść może konsekwentnie opisywać doświadczenia badanych, a tytuł mówić o „wpływie”. Wtedy potrzebne jest sprawdzenie, czy w całym projekcie naprawdę chodziło o doświadczenia, czy tylko obecny materiał okazał się węższy. Nie uznawaj pochopnie, że słowo w tytule to jedyny błąd.
Materiał nie obejmuje potrzebnej informacji
W pytaniu badawczym zestawiono dwa zjawiska, lecz dane dotyczą wyłącznie jednego. Dodatkowy wykres nie tworzy brakującego pomiaru. Trzeba ustalić, czy można odpowiednio uzupełnić materiał, czy zmienić zakres pytania. Nie przypisuj odpowiedziom informacji, o którą nie pytano.
Materiał dotyczy innej grupy lub okresu
Plan obejmował aktualnych pracowników, ale odpowiedzi pochodzą również od osób, które odeszły z organizacji. Albo założono porównanie okresów, a dostępny jest tylko jeden. W pierwszej kolejności oceń możliwość rozpoznania właściwych przypadków. Zmiana etykiety grupy bez kontroli danych nie rozwiązuje problemu.
Przygotuj trzy rzeczywiste warianty
Wariant pierwszy: zachowanie celu i uzupełnienie materiału. Wskaż dokładnie, czego brakuje, skąd można to pozyskać oraz jakie warunki trzeba spełnić. „Zrobię jeszcze kilka ankiet” nie wystarczy, jeśli problem dotyczy braku odpowiedniego pomiaru. Sprawdź też możliwość połączenia nowego materiału z dotychczasowym.
Wariant drugi: zawężenie celu do udokumentowanej odpowiedzi. Określ, na jakie pytanie obecny materiał pozwala odpowiedzieć i co zmieni się w teorii, metodologii oraz wnioskach. Nie wybieraj nowego celu wyłącznie dlatego, że daje najciekawszy wynik. Jego uzasadnienie musi odnosić się do problemu pracy.
Wariant trzeci: większa przebudowa projektu. Czasem różnica jest tak duża, że potrzebna jest zmiana części badawczej lub tematu. Oszacuj konsekwencje dla tekstu, dostępu do materiałów i harmonogramu. Zasady zatwierdzania zmiany tematu sprawdź na swoim kierunku. Akceptacja nowego tytułu nie wynika z samego zapisania go w pliku.
Przykład: ocena szkolenia a jego skuteczność
Przykład autorski: tytuł pracy zapowiada ocenę skuteczności szkolenia w podnoszeniu kompetencji. Zebrano anonimowe odpowiedzi po zajęciach: ocenę prowadzącego, przydatności treści i organizacji spotkania. Nie sprawdzono wykonania zadania przed szkoleniem ani po nim. Opisane odpowiedzi mogą pokazać ocenę szkolenia przez badanych. Nie dostarczają same w sobie pomiaru zmiany kompetencji.
Do konsultacji przygotowujesz więc propozycję zakresu dotyczącego ocen uczestników oraz osobny wariant badania kompetencji, z realnym opisem dodatkowych działań. Zaznaczasz, że są to dwa różne pytania. Nie dopisujesz w zakończeniu, że wysoka ocena prowadzącego „potwierdziła skuteczność”.
Jeśli rozbieżność wynika z różnych znaczeń tego samego terminu, potrzebna będzie również kontrola pojęć. Pokazuje ją To samo pojęcie, różne znaczenia w magisterce: uporządkuj definicje w gotowej pracy. Samo zastąpienie słowa „kompetencje” słowem „przydatność” we wszystkich rozdziałach może zniszczyć sens wykorzystanej literatury.
Nie przedstawiaj nowej decyzji jako dawnego planu
Zmiana projektu może być uzasadniona. Problemem jest opis, który ukrywa jej moment i powód. Galewicz omawia rzetelność badań jako szerszą odpowiedzialność za uczciwe i staranne postępowanie2. W pracy oznacza to między innymi zachowanie zgodności opisu z tym, co wykonano.
Zapisz, kiedy dostrzeżono rozbieżność, czego dotyczyła i jaki wariant przyjęto. Analizy dodatkowe oznacz odpowiednio do rzeczywistej kolejności. Nie przedstawiaj hipotezy stworzonej po zobaczeniu wyników jako hipotezy postawionej przed badaniem. Sposób opisu takich zmian znajdziesz w Plan badania i rzeczywisty przebieg magisterki: jak opisać zmiany bez ukrywania ich.
Porównaj koszt wariantów przed konsultacją
Dla każdego wariantu zapisz, co trzeba rzeczywiście wykonać. Uzupełnienie materiału może wymagać ponownego dostępu do uczestników lub dokumentów. Zawężenie celu może oznaczać redakcję teorii i usunięcie części analiz. Przebudowa badania może wpływać na termin. Nie oceniaj rozwiązania jedynie przez liczbę stron, które trzeba zmienić.
Sprawdź także, które części można zachować bez zniekształcenia ich funkcji. Fragment dotyczący szerszego zjawiska bywa potrzebny jako kontekst, lecz nie powinien zajmować miejsca brakującego uzasadnienia aktualnego pytania. Przygotuj dwa opisane warianty, zamiast dziesięciu nowych tytułów. Konsultacja ma rozstrzygnąć zakres odpowiedzi i działania, a nie wybrać najlepiej brzmiący nagłówek.
Po uzgodnieniu zmiany sprawdź wszystkie miejsca zależne
Wróć do tytułu, wstępu, celu, pytań, pojęć, metodologii, wyników, zakończenia i streszczenia. Sprawdź, czy każdy z tych elementów przedstawia ten sam zakres. W teorii mogą pozostać fragmenty uzasadniające pierwotny projekt, które wymagają skrócenia lub zastąpienia. W zakończeniu mogą nadal znajdować się odpowiedzi wykraczające poza dane.
W usłudze Przegląd pracy magisterskiej i uwag promotora możemy zestawić te części i wskazać miejsca wymagające decyzji. Zanim zaczniesz kosztowną redakcję całości, warto wiedzieć, czy poprawiasz nazwę, opis materiału czy konstrukcję projektu.
Pytania o temat niedopasowany do danych
Czy można zmienić temat pracy magisterskiej po zebraniu danych?
Możliwość i sposób zatwierdzenia zmiany trzeba sprawdzić w aktualnej procedurze uczelni. Merytorycznie przygotuj zestawienie celu, dostępnego materiału i konsekwencji proponowanego zakresu. Nie zmieniaj jedynie tytułu bez uzgodnienia reszty projektu.
Czy zmiana tytułu wystarczy, gdy dane nie odpowiadają celowi magisterki?
Tylko jeśli kontrola całego projektu wykaże, że problem dotyczy samej nazwy. Gdy brakuje potrzebnej informacji albo analizowano inne zjawisko, trzeba również ocenić cel, pytania, metodologię i wnioski.
Czy można przedstawić hipotezę wymyśloną po wynikach jako wcześniej zaplanowaną?
Nie przedstawiaj nowej decyzji jako dawnego planu. Dodatkowy kierunek analizy powinien mieć uzasadnienie i opis odpowiadający rzeczywistej kolejności pracy.
Bibliografia i przypisy
- Ziółkowski P., Jak pisać prace dyplomowe, licencjackie, magisterskie i podyplomowe? Przewodnik dla studentów, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Gospodarki, Bydgoszcz 2017, wykorzystane s. 64. Wróć do tekstu
- Galewicz W., O etyce badań naukowych, „Diametros” 2009, nr 19, s. 48-57, wykorzystane s. 49. Wróć do tekstu
