Zmiany w badaniu do pracy magisterskiej opisuj zgodnie z ich rzeczywistą kolejnością. Oddziel pierwotny plan, wykonane działania i decyzje podjęte po uzyskaniu materiału. Czytelnik powinien wiedzieć, co zmieniono, dlaczego oraz jak wpłynęło to na zakres wniosków.
Planowano spotkania na miejscu, a odbyły się rozmowy zdalne. Miały być materiały z dwóch okresów, lecz dostępny okazał się tylko jeden. Po pierwszych wywiadach pojawił się dodatkowy wątek. Takie sytuacje wymagają oceny i udokumentowania. Opis metodologii nie powinien przedstawiać idealnego projektu, którego w rzeczywistości nie wykonano.
Odtwórz plan i przebieg z dokumentacji
Odszukaj konspekt, wersje narzędzi, notatki, korespondencję i materiały z realizacji. Przy każdej zmianie ustal moment, powód oraz działania następujące po decyzji. Rozróżnij informację potwierdzoną dokumentem od własnego wspomnienia. Jeśli nie potrafisz odtworzyć dnia, nie wymyślaj dokładnej daty.
Galewicz opisuje rzetelność badawczą szerzej niż samo unikanie fabrykacji czy plagiatu: obejmuje ona również staranność postępowania1. Przy opisie zmian oznacza to zachowanie zgodności tekstu z przebiegiem pracy, także wtedy, gdy pierwotny plan wyglądał korzystniej.
Roboczy rejestr: element planu; faktyczny przebieg; przyczyna zmiany; moment decyzji; uzgodnienie; skutek dla materiału; skutek dla odpowiedzi na pytanie. Rejestr pomaga przygotować opis, ale nie musi w całości trafić do finalnej magisterki.
Oddziel zmianę organizacyjną od zmiany zakresu badania
Przesunięcie spotkania nie musi zmienić pytania badawczego. Rezygnacja z całej grupy porównawczej już może wpłynąć na to, jaką odpowiedź można uzyskać. Nie oceniaj wagi zmiany według liczby poprawionych zdań. Jedna usunięta kategoria bywa istotniejsza niż kilka stron przeredagowanego opisu.
Sprawdź kolejno dostęp do materiału, sposób jego pozyskania, zastosowane narzędzie, kryteria kwalifikacji i plan analizy. Zapytaj, czy po zmianie nadal odpowiadasz na to samo pytanie oraz czy informacje pozostają porównywalne. Jeżeli nie, potrzebne może być uzgodnienie zakresu projektu, nie tylko dopisanie uzasadnienia.
Nie przyjmuj także, że każda zmiana narzędzia jest drobna. Inne brzmienie pytania, skala odpowiedzi lub instrukcja może prowadzić do innej informacji. Zachowaj rozpoznawalne wersje i ustal, których danych dotyczą. Nie łącz ich bez sprawdzenia pod wspólną nazwą.
Przykład: porównanie zastąpione opisem jednego okresu
Przykład autorski: projekt miał porównać sposób obsługi zgłoszeń przed zmianą organizacyjną i po niej. Udostępniono dokumenty wyłącznie z okresu po zmianie. Student przygotował opis tego okresu oraz wywiady o doświadczeniach pracowników. Wspomnienia o dawnym rozwiązaniu nie stały się przez to dokumentacją wcześniejszego procesu.
W rejestrze zapisujesz utratę możliwości zaplanowanego porównania, dostępny materiał oraz decyzję o zakresie dalszej pracy. W metodologii przedstawiasz rzeczywiście wykorzystane źródła. W wynikach pokazujesz ustalenia z tych źródeł. W dyskusji wyjaśniasz, czego nie da się na ich podstawie porównać.
Jeżeli nowy zakres przestaje odpowiadać tematowi, pomocny będzie Temat pracy magisterskiej nie pasuje do zebranych danych: co uzgodnić przed zmianą. Nie rozwiązuj problemu samą zamianą czasu przyszłego na przeszły w dawnym planie.
Wskaż, które analizy były zaplanowane, a które dodatkowe
Materiał może ujawnić wątek, którego wcześniej nie przewidziano. Dodatkowe opracowanie wymaga uzasadnienia i odpowiedniego oznaczenia. Nie należy przedstawiać pytania sformułowanego po obejrzeniu wyników jako elementu wcześniejszego planu. Jeśli nie zachowano formalnej prerejestracji, nie pisz, że badanie było prerejestrowane.
W badaniu jakościowym rozwijanie interpretacji może być elementem przyjętego podejścia. Nadal trzeba wyjaśnić, jak dochodzono do kategorii i ustaleń. Przy analizach ilościowych również warto zachować informacje o dodatkowych porównaniach oraz zmianach sposobu opracowania danych. Konkretne znaczenie tych decyzji ustal zgodnie z projektem, zamiast narzucać jednej zasady wszystkim pracom.
Polskie standardy APA opisują odrębne funkcje metody, wyników i dyskusji w raporcie empirycznym2. To użyteczne rozróżnienie, nawet gdy Twoja uczelnia wymaga innego układu: sposób postępowania, rezultat i jego interpretacja nie powinny zlewać się w jedną opowieść o planie.
Pokaż konsekwencję dla wniosków
Opis „nie udało się zebrać wszystkich materiałów” jest zbyt ogólny. Napisz, której odpowiedzi dotyczy brak i co nadal można ustalić. Jeżeli zniknęła podstawa porównania, nie podtrzymuj porównawczego wniosku. Jeżeli zmieniła się grupa, sprawdź, do kogo odnosisz wyniki.
Chybalski wiąże zakres uogólnienia z populacją i rzeczywistym sposobem pozyskania materiału, a nie tylko z dużą liczbą obserwacji3. Dlatego ograniczenia po zmianie powinny być konkretne. Ogólne zdanie „wyniki nie są w pełni reprezentatywne” nie wyjaśnia jeszcze, jaki zasięg odpowiedzi jest uzasadniony.
Sprawdź, czy ograniczenie pojawia się także przy najważniejszych twierdzeniach, w zakończeniu i streszczeniu. Nie może zostać schowane na końcu rozdziału, podczas gdy cała reszta pracy nadal przedstawia pierwotny, szerszy zakres.
Nie przeciążaj metodologii dziennikiem każdej czynności
Roboczy rejestr może być szczegółowy. Finalny tekst powinien zawierać informacje potrzebne do zrozumienia i oceny postępowania. Zmiana godziny spotkania zazwyczaj ma inną funkcję niż zmiana warunków udziału. Ustal, które okoliczności wpływają na materiał, porównywalność albo interpretację. Pozostałe zachowaj w dokumentacji, jeżeli są potrzebne do odtworzenia pracy.
Wyjaśnienie ważnej zmiany można zbudować z trzech części: pierwotne założenie, rzeczywiście przyjęte rozwiązanie i konsekwencja. Unikaj długiego usprawiedliwienia, które nie podaje żadnego z tych elementów. Nie zapisuj też przyszłego pomysłu na poprawę projektu jako działania już wykonanego. Propozycje kolejnych badań należą do innego poziomu niż opis tej magisterki.
Przygotuj opis zmiany do konsultacji
Przedstaw promotorowi fragment opisujący rzeczywisty przebieg, odpowiadające mu pytanie i wniosek. Dołącz krótki rejestr jako pomoc roboczą. Zapytaj o zmianę zakresu i sposób przedstawienia jej konsekwencji. Przy istotnej korekcie projektu sprawdź również właściwe wymagania uczelniane.
Po uzgodnieniu przejrzyj miejsca zależne: tytuł, cel, zapowiedź materiału, narzędzie w załączniku i podsumowanie. Usługa Przegląd pracy magisterskiej i uwag promotora może pomóc w tej kontroli. Obrona pracy magisterskiej: jak uzasadnić metodę, zakres i ograniczenia badań pokazuje kolejny krok: wyjaśnienie podczas obrony, dlaczego wykonano właśnie takie postępowanie i gdzie przebiegają jego granice.
Pytania o opis zmian w badaniu
Czy w magisterce trzeba opisać, że badanie zmieniło się podczas realizacji?
Istotne zmiany należy przedstawić zgodnie z ich znaczeniem i rzeczywistym przebiegiem. Wskaż przyczynę oraz konsekwencję dla materiału i odpowiedzi. Nie opisuj niewykonanego planu tak, jakby był zastosowaną procedurą.
Czy dodatkowa analiza po obejrzeniu wyników jest tym samym co analiza zaplanowana?
Nie należy zacierać ich rzeczywistej kolejności. Dodatkowe opracowanie wymaga uzasadnienia i opisu właściwego dla projektu. Nie przedstawiaj nowego pytania lub hipotezy jako wcześniejszego planu.
Gdzie opisać konsekwencje zmiany projektu w pracy magisterskiej?
Przebieg wyjaśnij w odpowiednim opisie postępowania. Znaczenie zmiany dla ustaleń i granic odpowiedzi pokaż przy interpretacji oraz wnioskach. Ostateczne rozmieszczenie dostosuj do układu pracy i wytycznych.
Bibliografia i przypisy
- Galewicz W., O etyce badań naukowych, „Diametros” 2009, nr 19, s. 48-57, wykorzystane s. 49. Wróć do tekstu
- Skimina E., Harasimczuk J., Cieciuch J., Podstawowe standardy edytorskie naukowych tekstów psychologicznych w języku polskim na podstawie reguł APA 7, Wydawnictwo Liberi Libri, Warszawa 2022, wykorzystane s. 90-92. Wróć do tekstu
- Chybalski F., O uogólnianiu wyników analiz ilościowych w naukach o zarządzaniu, „Zeszyty Naukowe Politechniki Łódzkiej. Organizacja i Zarządzanie” 2017, z. 67, s. 5-18, wykorzystane s. 13-14. Wróć do tekstu
